Το ‘φάντασμα’ των Μωμόγερων πλανάται στον Πόντο
21 Φεβρουαρίου 2025.
Η ιστορία παίζει παράξενα παιχνίδια…
Πριν 16 χρόνια, το 2009, ένας όμιλος Μωμόγερων, με επικεφαλής τον Κώστα Αλεξανδρίδη, αναβίωσε αυτό το αρχαίο έθιμο στην Τραπεζούντα, στο χωριό Λιβερά.
Οι Μωμόγεροι (Μωμοέρια) είναι Ποντιακό έθιμο υπό μορφή λαϊκού δρώμενου, που συμβολίζει την αναγέννηση της φύσης με την αλλαγή του χρόνου. Γι’ αυτό και τελείται τις πρώτες μέρες του χρόνου. Όπως διαβάζουμε στη wikipedia το έθιμο Μωμοέρια έχει πάνω από πενήντα παραλλαγές. Ωστόσο, μέχρι σήμερα έχει διατηρηθεί εκείνη που προέρχεται από το χωριό Λιβερά της Τραπεζούντας. Η παραλλαγή της Λιβεράς επιβιώνει σήμερα κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, σε οκτώ κοινότητες του νομού Κοζάνης.
Ίσως αυτός ο διακριτός ρόλος των Λιβερών στην διατήρηση του εθίμου, να έπαιξε ρόλο στην επιλογή του χωριού, στην αναβίωση του εθίμου το 2009, από τον ελληνικό όμιλο των Μωμόγερων.
Στο τεύχος του Ιανουαρίου 2009 της «Ανατολής», φιλοξενήσαμε ένα άρθρο του İlyas Karagöz, κατοίκου των Λιβερών και ερευνητή του λαϊκού πολιτισμού στον Πόντο. Ο Karagöz, περιγράφει με πολύ ενδιαφέρον τρόπο, την επίσκεψη των Μωμόγερων από την Ελλάδα και το δρώμενο που παρουσίασαν στους δρόμους του χωριού. Δημοσιεύουμε σε άλλη σελίδα το άρθρο του με τίτλο «Ένα πανηγύρι στη Λιβερά του Πόντου».
Όταν έφυγε ο θίασος από την Τουρκία, ξέσπασε μεγάλος θόρυβος από εθνικιστικούς κύκλους της περιοχής! Ο όμιλος των Μωμόγερων κατηγορήθηκε για «ιεραποστολική δράση».
Οι αντιδράσεις πολλαπλασιάστηκαν από δημοσιεύματα σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Στο επόμενο τεύχος της «Ανατολής» γράψαμε για τις εθνικιστικές υστερίες, όπως και για την στάση που κράτησαν οι παράγοντες της τοπικής αυτοδιοίκησης από τα χωριά που επισκέφτηκε ο θίασος. Σε άλλη σελίδα δημοσιεύουμε για τους αναγνώστες μας, και αυτό το άρθρο της «Ανατολής».
Τα δύο άρθρα μαζί, διαφωτίζουν τις συνθήκες στην περιοχή του Πόντου. Από την μια το λαϊκό στοιχείο, που βλέπει με συμπάθεια τους ‘συντοπίτες Ρωμηούς’, οι πρόγονοι των οποίων ζούσαν στον Πόντο και από την άλλη η δράση των σοβινιστικών μισαλλόδοξων μηχανισμών.
Οι εθνικιστικές αντιδράσεις, δεν απέτρεψαν τον ίδιο όμιλο των Μωμόγερων, να πραγματοποιήσει και τον επόμενο χρόνο το έθιμο στο χωριό Λιβερά. Όμως και άλλες χρονιές, υπήρχε συμμετοχή από την Ελλάδα στους τοπικούς εορτασμούς του εθίμου Καλαντάρ.
Πριν από κάποιες μέρες, διαβάσαμε μια είδηση που μας έκανε εντύπωση. Η είδηση ανέφερε ότι φέτος για πρώτη φορά το έθιμο «Καλαντάρ» υπό μορφή φεστιβάλ εορτάστηκε στο κέντρο της Τραπεζούντας (αρχική φωτογραφία).
Αν και το έθιμο αυτό είναι ταυτόσημο με το έθιμο των Μωμόγερων, διαβάζοντας τα σχετικά δημοσιεύματα, βλέπουμε ότι υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι προσέγγισης, τόσο από τους οργανωτές όσο και από άλλους παράγοντες της κοινωνίας στην περιοχή της Τραπεζούντας.
Ο ένας τρόπος, είναι μια προσπάθεια να αποξενωθεί το έθιμο από την ιστορική του διαδρομή και τα λαϊκά του χαρακτηριστικά. Από την άλλη, υπάρχουν οι άνθρωποι που γνωρίζουν την Ρωμαίικη καταγωγή του εθίμου, δεν την κρύβουν και προσπαθούν να διατηρήσουν τα λαϊκά και παραδοσιακά στοιχεία του.
Αυτή η διπλή όψη του εθίμου «Καλαντάρ», αναδεικνύει από την μια την κρατική πολιτική αφομοίωσης και διαγραφής της πολιτιστικής ταυτότητας του Πόντου. Από την άλλη τις λεπτές ισορροπίες πάνω στις οποίες πορεύεται τα λαϊκό στοιχείο στην περιοχή. Σε άλλη σελίδα παρουσιάζουμε στους αναγνώστες μας, τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε, για την επιβίωση των Ποντιακών εθίμων στην περιοχή, ένα αιώνα μετά την Ανταλλαγή και τον αναγκαστικό ξεριζωμό των Ελληνορθόδοξων κατοίκων.
Οι σύνδεσμοι των άρθρων, που αναφέρουμε παραπάνω είναι οι εξής:
Το άρθρο του İlyas Karagöz από τη Λιβερά, για την πρώτη επίσκεψη ομίλου Μωμόγερων από την Ελλάδα:
Το δημοσίευμα για τις σοβινιστικές αντιδράσεις στην επίσκεψη των Μωμόγερων από την Ελλάδα και η στάση των τοπικών παραγόντων:
Οι δύο όψεις της αναβίωσης του εθίμου Καλαντάρ στην Τραπεζούντα και την γύρω περιοχή:
Υπάρχουν κι αυτοί που δεν θέλουν να σβήσει το έθιμο και επιμένουν στην αυθεντικότητα του:
