Οι χαμένες ευκαιρίες… το ορατό Τέλος…
Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος της «Ανατολής»
Επιστρέφουμε τον χρόνο 35 χρόνια πίσω. Τόπος η Αθήνα. Η «Ανατολή» ξεκινά το εκδοτικό ταξείδι της με βασική αποστολή να καλύψει το κενό στην ενημέρωση, για την κοινωνική δραστηριότητα των εκπατρισμένων Κωνσταντινουπολιτών.
Έκτοτε κύλησε πολύ νερό κάτω από τις γέφυρες των ποταμών. Η αρχική αποστολή της «Ανατολής» διευρύνθηκε, καλύπτοντας τα θέματα που αφορούν τον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής. Όμως στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος μας παρέμεινε η Ελληνορθόδοξη κοινότητα της Κωνσταντινούπολης.
Κι αυτό όχι για λόγους τοπικισμού. Αλλά επειδή η Πόλη ήταν και είναι η συμβολική πρωτεύουσα της καθ’ ημάς Ανατολής. Και ως εκ τούτου η Κοινότητα μας εκεί, όση και αν είναι αριθμητικά, όποια και αν είναι τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της, έχει διαχρονική σημασία. Αυτό μάς ‘δίδαξε’ και η 35χρονη δημοσιογραφική θητεία μας.
Αποτιμώντας τις σημαντικότερες εξελίξεις, τα τελευταία 35 χρόνια, στον χώρο της καθ’ ημάς Ανατολής, ξεχωρίζουμε δύο:
– Την αναγέννηση μητροπόλεων, όπως της Σμύρνης, της Πισιδίας, και την ενεργοποίηση άλλων παλαίφατων μητροπόλεων της Ανατολής.
– Την τέλεση θείων λειτουργιών σε εκκλησίες και μονές στη Μικρά Ασία και την Ανατ. Θράκη, οι οποίες έπαψαν να λειτουργούν το 1922. Σε συνδυασμό με τις λειτουργίες, η αναζωογόνηση των προσκυνηματικών ταξιδιών και η επίσκεψη πολλών χιλιάδων απογόνων Μικρασιατών και Ανατολικοθρακιωτών προσφύγων στους τόπους καταγωγής τους.
Οι παραπάνω εξελίξεις οφείλονται κυρίως στην βούληση και τις ενέργειες του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου. Ο οποίος αξιοποίησε και τις κατάλληλες πολιτικές συγκυρίες.
Αυτές είναι σημαντικές εξελίξεις, διότι δημιουργούν μια γέφυρα επανασύνδεσης με τον γεωγραφικό χώρο της Ανατολής, με τον οποίο οι δεσμοί μας κόπηκαν βίαια το 1922 και την Ανταλλαγή που ακολούθησε.
Με πολλά δημοσιεύματα προβάλλαμε αυτή την γέφυρα επανασύνδεσης, επειδή υποστηρίζουμε ότι ο Ελληνισμός της καθ’ ημάς Ανατολής, έχει μια κληρονομιά στη Μικρά Ασία και την Ανατ. Θράκη, την οποία δεν μπορεί να απεμπολήσει.
Η μεγάλη πρόκληση είναι εάν ο κοινωνικός χώρος, δηλαδή οι φορείς, οι ομάδες και οι μονάδες που απαρτίζουν τον Ελληνισμό της Ανατολής, θα αξιοποιήσουν αυτή την γέφυρα.
Βέβαια, το αν θα διαρκέσει αυτή η διαδικασία, θα εξαρτηθεί και από τις πολιτικές συγκυρίες. Επίσης σημαντική παράμετρος είναι εάν θα υπάρξουν άξιοι συνεχιστές του έργου του Παναγιώτατου!
Στο διάστημα των 35 ετών υπήρξαν καθοριστικές εξελίξεις, σε ό,τι αφορά την επιβίωση της Ελληνορθόδοξης μειονότητας που παρέμεινε στις εστίες του μετά την Συνθήκη της Λωζάνης.
Την περίοδο που εκδόθηκε η «Ανατολή» οι κοινότητες μας στην Τουρκία, βρίσκονταν στο κατώφλι του οριστικού αφανισμού. Στην Κωνσταντινούπολη η διαρροή των Ρωμηών συνεχιζόταν, υπό αδιάκοπες ασφυκτικές πιέσεις, ακόμη και τρομοκρατικές επιθέσεις σε εκκλησίες. Στην Ίμβρο είχαν απομείνει 250 γέροντες και στην Τένεδο μια χούφτα ομογενείς, που μετρούσαν τις μέρες τους, υπό την σκιά του φόβου.
Η δημοσιογραφική αποστολή μας ήταν, να δώσουμε ένα χέρι συμπαράστασης στους ομογενείς που ένιωθαν εγκαταλελειμμένοι και ξεχασμένοι. Να γίνουμε η φωνή διαμαρτυρίας για τα παθήματα τους. Ήταν μια εποχή που ούτε τηλεοπτικές μεταδόσεις από την Πόλη είχαμε, ούτε εκπομπές και ρεπορτάζ στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, για την ομογένεια. Δεν θα κρίνουμε εμείς εάν ήμασταν επιτυχείς στην εκπλήρωση της αποστολής. Το βέβαιο είναι ότι οι σελίδες της «Ανατολής» εκείνης της περιόδου, ήταν γεμάτες με αποκλειστικές ειδήσεις που αφορούσαν την κοινότητα μας στην Πόλη.
Οι συνθήκες άλλαξαν, όταν άλλαξε το πολιτικό σκηνικό στην Τουρκία και το κράτος σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων άρχισε να προσαρμόζεται στις προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του διεθνούς δικαίου.
Την περίοδο εκείνη η κυβέρνηση Ερντογάν επέτρεψε τις εκλογές στα κοινοτικά ιδρύματα των μειονοτήτων, άρχισε να επιστρέφει δημευμένα κοινοτικά ακίνητα και θέσπισε νομικό πλαίσιο που έδινε δυνατότητα οικονομικής αυτοδυναμίας στα μειονοτικά ευαγή ιδρύματα (βακούφια).
Τότε παρουσιάστηκε η πρόκληση για τις κοινότητες μας: Να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για επιβίωση και αναγέννηση.
Αυτή ήταν μια ιστορική ευκαιρία. Στην Κωνσταντινούπολη μια νέα γενιά Ρωμηών, ολιγάριθμη μεν δυναμική δε, πήρε την πρωτοβουλία για ανασύνταξη της Ρωμαίικης κοινότητας. Γεγονός ορόσημο ήταν το Συνέδριο «Συνάντηση στην Πόλη» το 2006. Αυτό πυροδότησε την ανανέωση των κοινοτικών διοικήσεων με εκλογές. Επίσης σημαντικός σταθμός σε αυτή την πορεία, ήταν η ίδρυση του Συνδέσμου Υποστήριξης Ρωμαίικων Κοινοτικών Ιδρυμάτων, του συντονιστικού φορέα της Πολίτικης ομογένειας.
Ανάλογη κινητικότητα καταγράφεται και στην Ίμβρο, με πρωτοβουλία των εκπατρισμένων Ιμβρίων. Οι οποίοι, με κινητήριο μοχλό τον Σύλλογο Ιμβρίων της Αθήνας, βάζουν τα θεμέλια της αναγέννησης που ακολούθησε.
Την ίδια περίοδο άνεμος ανασύνταξης φύσηξε και στην κοινότητα των εκπατρισμένων Κωνσταντινουπολιτών. Οι ζυμώσεις για την ίδρυση της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών, οι γερές βάσεις που τέθηκαν με το ιδρυτικό καταστατικό της, προκάλεσαν ένα κύμα αισιοδοξίας. Πλέον φαινόταν εφικτό οι εκπατρισμένοι Κωνσταντινουπολίτες να συντονίσουν την δράση τους, θέτοντας ως προτεραιότητα τους στόχους:
- Της διασφάλισης των συνθηκών για την διατήρηση της Κοινότητας μας στην Πόλη.
- Της στενής συνεργασίας με τους ομογενείς μας στην Πόλη.
- Της διεκδίκησης αιτημάτων για αποκατάσταση αδικιών που υπέστη η Πολίτικη Ρωμηοσύνη.
Αυτές οι συνθήκες ανασύνταξης, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για σειρά πρωτοβουλιών, με σκοπό την μεταρρύθμιση και εξυγίανση σε διάφορους τομείς της κοινοτικής ζωής των Κωνσταντινουπολιτών. Θα καταγράψουμε κάποιους, ίσως τους βασικότερους, όπου εκδηλώθηκαν πρωτοβουλίες.
- Στην ομογενειακή εκπαίδευση, με σκοπό τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση της.
- Στην κοινωνική αλληλεγγύη στην Πόλη, με σκοπό τον συντονισμό και τον εξορθολογισμό των παροχών στους οικονομικά αδύναμους συμπολίτες.
- Στο μεγαλύτερο ομογενειακό ίδρυμα, τα Φιλανθρωπικά Καταστήματα Βαλουκλή, για αλλαγή της άνομης διοίκησης του.
- Στην οργάνωση εθελοντικών δράσεων νέων στην Κωνσταντινούπολη, με σκοπό την υποστήριξη της Κοινότητας και ενθάρρυνση της παλιννόστησης.
Ο ερευνητής του μέλλοντος, εάν αναζητήσει πρωτογενείς πηγές για τα θέματα που καταγράφουμε παραπάνω, μπορεί να μελετήσει το αρχείο της «Ανατολής» και θα βρει πλούσιο υλικό.
Ως εφημερίδα συμμετείχαμε ενεργά σε αυτές τις διαδικασίες με σκοπό την ενημέρωση των αναγνωστών μας, αλλά και την υποστήριξη των πρωτοβουλιών μεταρρύθμισης και ανασύνταξης. Από το Συνέδριο του 2006 και τις κοινοτικές εκλογές, έως τις εξελίξεις για τα δημευμένα ακίνητα και την διαχείριση των κοινοτήτων, η «Ανατολή» αποτέλεσε την βασική πηγή ενημέρωσης για όλο το φάσμα των κοινοτικών υποθέσεων της Πολίτικης Ρωμηοσύνης.
Και ερχόμαστε στο παρόν. Μετά από 35 χρόνια, παρατηρώντας την σημερινή κατάσταση τόσο της ομογένειας μας στην Πόλη όσο και των εκπατρισμένων Κωνσταντινουπολιτών, θα ισχυριστούμε το εξής: Χάθηκε η ιστορική ευκαιρία που παρουσιάστηκε μετά το 2006. Ακυρώθηκαν οι πρωτοβουλίες που αναφέραμε είτε εν τη γενέσει, είτε καθ’ οδόν. Κι εν τέλει σπαταλήθηκε το ‘κεφάλαιο’ του χρόνου και της θετικής συγκυρίας.
Οι δημοκρατικές διαδικασίες για την εκλογή διοικήσεων στα κοινοτικά ιδρύματα μας στην Πόλη, εκφυλίστηκαν με τον αποκλεισμό όσων δεν είναι της ‘παρέας’. Πολλοί επικαλούνται τις αρχές της διαφάνειας και της λογοδοσίας, στην διαχείριση των κοινοτήτων μας, αλλά ελάχιστοι τις εφαρμόζουν.
Οι φορείς που ιδρύθηκαν με μεγάλες προσδοκίες, εντός και εκτός Πόλης, απώλεσαν την προωθητική δυναμική τους και έπαψαν να είναι καταλύτες της κοινοτικής μας εξέλιξης. Και δυστυχώς οι ηγεσίες μας δεν πείθουν ότι μπορούν να πετύχουν την ανάταξη. Οι «προσωπικές ατζέντες», η επικράτηση των ισχυρών μονάδων σε βάρος της συλλογικότητας, δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας.
Γι’ αυτό σήμερα, ως Πολίτικη Ρωμηοσύνη, βρισκόμαστε στο κατώφλι της εξόδου από το προσκήνιο της Ιστορίας και την μετάβαση μας στο Μουσείο της Ιστορίας.
Σε αδρές γραμμές αυτή είναι η αποτίμηση των 35 χρόνων. Η εικόνα που αποτυπώνουμε ίσως είναι ζοφερή. Και γι’ αυτό θα θέλαμε να ακούσουμε, τον αντίλογο. Να διαβάσουμε τον αντίθετο ισχυρισμό, ότι είμαστε σε καλό δρόμο, ότι είναι ευοίωνες οι προοπτικές της Πολίτικης Ρωμηοσύνης.
Ως επίλογο δεν έχουμε να προτείνουμε κάποια διέξοδο. Άλλωστε ο ρόλος του μέσου ενημέρωσης, είναι να παρατηρεί, να καταγράφει και να σχολιάζει. Και αυτό που καταγράφουμε, είναι ένα καράβι που βουλιάζει. Με θεατές όλους μας!
«Ανατολή»
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στην αρχική φωτογραφία στιγμιότυπα από το Συνέδριο του 2006, ο αείμνηστος Δ. Φραγκόπουλος, ο
καθ. Χρ. Κλαίρης και ο κ. Λ. Βίγκας, από τις πρώτες κοινοτικές εκλογές στην Πόλη, μετά από 15 χρόνια το 2006, και από την Γενική Συνέλευση της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών, όπου εκλέχτηκε η πρώτη Διοίκηση.
Διαβάστε κι αυτά:
